Wielkopolski ''Ogień''

Zajęcie przez wojska sowieckie Wielkopolski i instalowanie się narzuconej przez Moskwę władzy spowodowało powstawanie na tym terenie licznych oddziałów partyzanckich. Warto zaznaczyć, że tej formy działalności konspiracyjnej właściwie nie stosowano na tym obszarze w okresie konspiracji antyhitlerowskiej.

Ożywioną działalność antykomunistyczną prowadzili m.in. żołnierze NOW, NSZ, AK na terenach Wielkopolski Wschodniej. W październiku 1945 r. dzięki pośrednictwu Józefa Ławniczaka "Jurka" z NSZ- AK i Zofii Miazek ostatni komendant Obwodu AK Konin Feliks Gruberski "Duszyński", "Artur", "Rybak" nawiązał kontakt z organizacją pn. Konspiracyjne Wojsko Polskie dowodzoną z Radomska przez kpt. Stanisława Sojczyńskiego "Warszyca". W wyniku uzgodnień Gruberski został dowódcą konińskiej struktury KWP o kryptonimie organizacyjnym "Pociąg". 2 stycznia 1946 r. Gruberski włączył w skład swojej struktury oddział partyzancki "Burego". Dowódcą tego oddziału był Gabriel Fejcho.

( Gabriel Fejcho ,,Bury'' , ,,Ogień'', dowódca oddziału specjalnego KWP )

Fejchowie wobec totalitaryzmu

Gabriel Fejcho urodził się 24 listopada 1927 r. w Sompolnie, przed wybuchem wojny ukończył pięć klas szkoły powszechnej. Jego ojciec Kazimierz w okresie okupacji hitlerowskiej był aktywnym członkiem podziemnych struktur Narodowej Organizacji Wojskowej i Narodowych Sił Zbrojnych na terenie powiatu Koło (wuj Stanisław został zamordowany przez NKWD w Katyniu). Mieszkanie Fejchów w Sompolnie było punktem kontaktowym dla kurierów i członków SN. Aresztowany wskutek dekonspiracji łącznika w marcu lub w kwietniu 1943 r. wraz z ok. 40 członkami siatki NSZ został osadzony w więzieniu w Zwickau. Skazany wyrokiem niemieckiego Wyższego Sądu Krajowego 26 listopada 1943 r. na karę śmierci, zgilotynowany został 12 stycznia 1944 r. w Dreźnie. W tym czasie jego syn Gabriel przebywał w Berlinie wywieziony na przymusowe roboty, z których powrócił w 1945 r. i zamieszkał w Sompolnie. 21 października 1945 r. Fejcho został włączony do poakowskiego oddziału partyzanckiego Jerzego Gajdzińskiego "Szarego" i działał w nim pod pseudonimem "Harcerz" do listopada 1945 r., gdy w wyniku działań grup operacyjnych KBW, UBP i MO oddział został rozbity. Po powrocie do Sompolna w obawie przed aresztowaniem ukrywał się u swojego kuzyna Henryka Wysockiego. Pod koniec listopada 1945 r. w mieszkaniu Wysockiego Fejcho zorganizował oddział partyzancki, nad którym objął dowództwo. W chwili utworzenia jednostki liczyła ona sześć osób, w grudniu powiększyła się o kolejne trzy. Dowódca przyjął pseudonim "Bury".

Wielkopolska w "Ogniu"

W tym miesiącu Fejcho nawiązał kontakt z Antonim Fryszkowskim "Rysiem", który pełnił funkcję łącznika KWP pomiędzy komendantem powiatowym KWP Gruberskim "Arturem" a komendantem placówki KWP Sompolno Kazimierzem Jabłońskim "Białym". Dzięki pośrednictwu "Rysia" oddział "Burego" włączono w styczniu w struktury KWP. Fejcho został zaprzysiężony przez Gruberskiego i przyjął pseudonim "Ogień".

Jednostka "Ognia" w ramach KWP stała się oddziałem Służby Ochrony Społeczeństwa (SOS) - jednostką wykonującą m.in. wyroki konspiracyjnych sądów specjalnych działających w ramach jednego z pionów operacyjnych KWP pn. Kierownictwo Walki z Bezprawiem. "Artur" podczas spotkań przekazał Gabrielowi Fejcho spis aktywnych pracowników PUBP z Konina, informatorów UBP w Koninie i działaczy komunistycznych z określeniem kar, jakie oddział miał wymierzyć - likwidację, kontrybucje lub chłostę. Dowódca otrzymał również od komendanta materiały propagandowe i instrukcje organizacyjne. Oddział w trakcie swojej działalności liczył średnio 20-25 żołnierzy, którzy w większości byli mieszkańcami Sompolna. Dowódcą był Fejcho, jego zastępcą Antoni Fryszkowski "Ryś". Jednostka dzieliła się na plutony. Dowódcami plutonów byli Zbigniew Tomczak "Orzeł" - "Żbik" i Tadeusz Tyblewski "Kanar", "Muzy". Łącznikami pomiędzy komendantem powiatu a oddziałem byli Stanisław Szewczykowski i Kazimierz Jabłoński "Biały". Odpowiedzialnym za wywiad był Władysław Lewandowski "Szpak", któremu informacje dostarczali Henryk Wysocki, Irena Lipińska i Józef Wiśniewski.

Oddział operował na terenie czterech powiatów: Koło, Konin, Włocławek i Radziejów (województwo poznańskie i bydgoskie). W swojej działalności oddział SOS koncentrował się na akcjach przeciwko placówkom administracji publicznej (urzędom gmin), placówkom MO oraz na akcjach ekspropriacyjnych. Oddział zajął m.in. Urząd Gminy w Boguszycach, powiat Koło, gdzie spalił akta kontyngentowe. Podobne akcje przeprowadzono również w Wierzbniku, pow. Koło, i Izbicy Kujawskiej. Rozbił posterunek MO w Lubrańcu, pow. Włocławek, Ślesinie, pow. Konin, Kazimierzu Biskupim, pow. Konin, Piotrkowie Kujawskim, pow. Radziejów, i Izbicy Kujawskiej, pow. Koło. W celu pozyskania funduszy dla organizacji oddział zdobył m.in. 7 tysięcy złotych w akcji na wagon pocztowy 7 stycznia 1946 r. na trasie Nieszawa--Sompolno, 3,5 tysiąca złotych w czasie akcji na stacji kolejowej w Kramsku (16 stycznia 1946 r.), 13,6 tys. złotych w Babiaku (15 lutego 1946), 5,3 tysiąca złotych w Sompolnie, 71 tys. zł na stacji w Mchowie. Oddział dokonywał również akcji, dzięki którym przejmowano na poczet organizacji cukier, żywność i spirytus. Najczęściej na miejscu akcji dowódca oddziału zostawiał pokwitowanie z pieczątką i podpisem "Ogień". W początkach lutego 1946 r. oddział SOS przekazał Gruberskiemu za pośrednictwem komendanta placówki Sompolno, Kazimierza Jabłońskiego, 100 tys. zł. Podczas działań partyzanckich dochodziło do starć z jednostkami MO i UB.

W końcu stycznia 1945 r. ostrzelano na szosie pow. Koło samochód z funkcjonariuszami UBP, 12 lutego 1945 r. "Ogień" zajął majątek ziemski PUBP Koło w Licheńku, w końcu lutego 1945 r. w okolicach miejscowości Biernatki koło Lubania oddział został okrążony przez grupę operacyjną MO. W trakcie walk zginął zastępca komendanta MO w Lubrańcu. Pomimo wsparcia milicjantów przez grupę operacyjną UB oddział wycofał się bez strat. Ogółem oddział wykonał 37 akcji w terenie, w trakcie których zginęło dwóch żołnierzy sowieckich, zastępca komendanta MO i pracownik PKP. Duża ruchliwość oddziału i jego zasięg spowodowały zaangażowanie się w rozbicie oddziału Wojewódzkich UB w Poznaniu i Bydgoszczy, Powiatowych UB i MO w Kole, Koninie i Włocławku, Wojsk Bezpieczeństwa Wewnętrznego z Poznania oraz 4 DP.

"Nieszczęsny"

Już 10 stycznia 1946 r. Wydział Walki z Bandytyzmem WUBP w Poznaniu wszczął agenturalne rozpracowanie oddziału "Ognia" pod krypt. "Nieszczęsny". W bezpośrednich działaniach wzięło udział trzech agentów: "Wera" (NN), "Róża" (NN) i "Bystry" (NN). Ostatni z nich zginął 14 lutego 1945 r. zastrzelony podczas potyczki przez funkcjonariuszy UB. Działalność pozostałych agentów również nie przyniosła spodziewanych dla "władz" efektów. W okresie od 1 do 5 marca 1945 r. w celu ustalenia miejsca postoju oddziału "Ognia" zorganizowano sześcioosobową grupę zwiadowczą wyposażoną w samochód pancerny, w okresie od 5 do 20 marca 1946 r. oddział tropiła grupa operacyjna WUBP, KBW Poznań (60 żołnierzy) i pluton Powiatowej Komendy MO w Kole, ale działania te nie przyniosły jednak żadnych efektów. W tym czasie do walki z oddziałami antykomunistycznymi na terenie Wielkopolski użyto oddziałów 4. Dywizji Piechoty WP. Przeciwko oddziałowi Gabriela Fejcho skierowano 100-osobową grupę operacyjną. Dopiero ta skoordynowana akcja zadała partyzantom ciężkie straty. 12 kwietnia 1946 r. ujęto we wsi Płoszyna sześciu członków oddziału i dwóch jego współpracowników, w tym dowódcę "Ognia". Pomimo dalszej akcji funkcjonariuszom UB nie udało się zlikwidować reszty oddziału. Gabriel Fejcho skazany został w trybie doraźnym 6 maja 1946 r. przez Sąd Okręgowy w Kaliszu na karę śmierci. Wyrok wykonano trzy dni później, 9 maja 1946 r.

Śmierć dowódcy nie zakończyła działań oddziału. Komendę nad nim przejął Antoni Fryszkowski "Ryś". Jego działalność trwała do 1947 r. Po rozbiciu przez UB struktur KWP w powiecie Konin w połowie 1946 r. "Ryś" nawiązał kontakty z wojskowymi strukturami na terenie województwa bydgoskiego wywodzącymi się z podziemia narodowego. Ostatnie struktury oddziału uległy zagładzie jesienią 1947 r.


( Rafał Sierucha, IPN Poznań )


< Powrót do strony głównej >


 

a