Antysowiecki opór zbrojny na Litwie w latach 1944 - 1953

Wystawa ''Wojna po wojnie''

 

W latach 1944 - 1945 Europa wraz z całym światem żyła jedną myślą, że wojna w końcu się skończyła i niemiecki nazizm, który kosztował ludzkość miliony istnień i zmiótł z powierzchni ziemi całe miasta, został zwyciężony... Na Litwie, jak i w innych państwach bałtyckich, które już w 1940 roku utraciły niepodległość i odczuły, co znaczy "sowiecki raj", panowały zgoła inne nastroje.

Właśnie w tym czasie na Litwie rozpoczęła się wojna narodowa, której przyświecał cel odbudowania swojego państwa. Tysiące mężczyzn gromadziło się w lasach mając nadzieję, że taki stan nie utrzyma się długo - do czasu, kiedy na konferencji pokojowej zapadną decyzje o wprowadzeniu w życie zasady o samostanowieniu narodów. Niestety ich oczekiwania nie spełniły się i przez dziewięć lat - od 1944 do 1953 roku - Litwa prowadziła walkę w osamotnieniu.

Już w 1945 roku w litewskich lasach mogło znajdować się ok. 30 tys. partyzantów pod dowództwem byłych żołnierzy, studentów, nauczycieli. Tworzyły się liczne, nawet do 200 osób, oddziały. Walki z sowiecką armią przybierały formę regularnych działań wojennych. Tylko w pierwszych latach, 1944 - 1945, zginęło ok. 10 tys. partyzantów, a przez całą wojnę partyzancką życie straciło ponad 20 tys. osób. W wojnie wzięło udział ponad 50 tys. ludzi, ok. 140 tys. zostało schwytanych i uwięzionych, a około 118 tys. zesłanych.

Początkowe spontaniczne organizowanie się z czasem zostało opanowane. W trudnych warunkach utworzyła się struktura ugruntowana na zasadzie terytorialno-wojskowej. Na całej Litwie do 1948 roku zostały wyznaczone trzy Obwody - Litwy Wschodniej, Zachodniej i Południowej, każdy z nich składał się z Okręgów Wojskowych, a te - ze zgrupowań, kompanii, plutonów. Tak stworzoną strukturą dowodziły sztaby wojskowe, na których czele, przynajmniej do 1948 roku (z wyjątkiem niektórych Okręgów), stali wojskowi.

Partyzanci tworzyli wojskowe dokumenty normatywne, które służyły podtrzymywaniu dyscypliny, przeciwdziałaniu samowolki oraz niepotrzebnemu rozlewowi krwi. Mundury wojskowe i analogiczne znaki rozpoznawcze miały wprowadzać dyscyplinę.

16 lutego 1949 roku, po pięciu latach starań, zostało utworzone wyższe dowództwo partyzantki - prezydium Litewskiego Ruchu na Rzecz Walki o Wolność (Lietuvos laisves kovos sąjudis). W odróżnieniu od poprzednich usiłowań, tym razem kierownictwu podlegali wszyscy dowódcy partyzantki, którzy wzięli udział w zjeździe założycielskim. Polityczną deklaracją tego Ruchu jest dokument, który obecnie stanowi część litewskiego systemu prawnego - połączył Litwę z 1918 roku z Litwą z 1990. Dążenie do wolności, niepodległości, demokracji - były to najważniejsze wartości, dla porzuconego pokolenia Litwinów, którego mottem były słowa: "Oddaj Ojczyźnie, co powinieneś..."

Wystawę przygotowało Muzeum przy Centrum Badania Eksterminacji i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy.

Na wystawie są prezentowane zdjęcia i dokumenty z okresu 1944-1953 ukazujące życie bojowników o wolność oraz członków ruchu oporu i ich rodzin na zesłaniu. Prawie wszystkie zdjęcia i dokumenty partyzanckie pochodzą z archiwum Muzeum przy Centrum Badania Eksterminacji i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy w Wilnie, a kilka pochodzi z prywatnych zbiorów oraz z innych litewskich archiwów, którym towarzyszą dokładne opisy w języku polskim.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Organizacja i przebieg oporu zbrojnego na Litwie w latach 1944 - 1953 - czytaj...

Dziękujemy Ambasadzie Litwy i Panu Jurgis Giedrys Attache ds. Kultury Ambasady Litwy w Warszawie za nadesłane materiały dotyczące wystawy.

Posłuchaj wywiadu jakiego z współorganizatorem wystawy Jurgisem Giedrysem, attache kulturalnym ambasady Republiki Litewskiej w Warszawie przeprowadził dziennikarz Polskiego Radia Przemysław Pawełek - posłuchaj... ( mp3 , 1,8 MB)

 

a