Górny i Dolny Śląsk

Już w 1982r. zaczęły się tworzyć pierwsze struktury Solidarności Walczącej poza Wrocławiem. Początkowo tworzono głównie struktury kolportażowe na terenie Dolnego Śląska i pograniczu sąsiednich regionów. Najtrwalsze okazały się zorganizowane na terenie Wałbrzycha i Zagłębia Miedziowego. Szybko jednak zaczęły się pojawiać nowe ośrodki Solidarności Walczącej, tworzone przez osoby, które docie­rały do Kornela Morawieckiego, bądź to znając go osobiście sprzed 13 grudnia 1981r., bądź też opierając się na jego opinii związkowego radykała. Organizacja przyciągała działaczy podziemia poszukujących nowych metod walki Z systemem komunistycznym, rozczarowanych umiarkowaną polityką TKK i podporządko­wanych jej struktur. Już we wrześniu 1982r. z Wrocławiem skontaktował się Sławomir Bugajski, działacz Solidarności z Katowic, fizyk z Uniwersytetu Śląskiego. Dotarł on do Zbigniewa Oziewicza, który zapoznał go z celami i metodami działa­nia SW. Wkrótce, 8 października 1982r. ogło­szono powstanie Oddziału Katowickiego Soli­darności Walczącej. Obok Bugajskiego tworzyli go m.in. Barbara Kowalczyk, Anna Gorgon, Le­sław Fraczek, Włodzimierz Lesisz. W 1984 r. nawiązano bliską współpracę z kierowaną przez ukrywającą się od 13 grudnia Jadwigę Chmie­lowską Regionalną Komisją Koordynacyjną NSZZ "Solidarność" Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Wkrótce doszło do częściowego połączenia struktur, w związku z czym Chmie­lowska objęła funkcję przewodniczącej Od­działu Katowickiego SW. Organami oddziału katowickiego były dwa pisma - "Podziemny Informator Katowicki" oraz "Wolni i Solidarni" - znane lepiej pod skróconymi nazwami "PIK" i "WiS". W 1985 r. bezpieka aresztowała kilka osób z kierownictwa katowickiej SW (nie zna­jąc jednak ich rzeczywistych funkcji), wpadły też dwie drukarnie. Spowodowało to przejściowe osłabienie aktywności.

Gdańsk

Wcześnie powstała także struktura w Gdańsku. Okazała się ona jednak efemerydą, niewiele dłużej przetrwała grupa wydająca "Ziemię Gdańską", używająca miana Oddziału Gdańsk Solidarności Walczącej. Ostatecznie Oddział Trójmiasto został zawiązany w grudniu 1984r. Jego trzon stanowili Ewa Kubasiewicz, Andrzej Kołodziej, Wiesława Kwiatkowska, Marek Czachor i Roman Zwiercan. Współpracowało z nimi szereg osób, w tym Marek Kuna, Magdalena Czachor, Bolesław Siedlecki. Dzięki dobrze zorganizowanej poligrafii Oddział świadczył usługi na tym polu dla podziemnych grup młodzieżowych i związkowych.

Lublin

W początkach 1983r. powstał lubelski Od­dział (pierwotnie używano nazwy Delegatura) Solidarności Walczącej, powstały w oparciu o kontakty P.Falickiego. Kierownictwo struk­tury stanowili Krzysztof Duszkiewicz, Wero­nika Falicka-Jezior i Andrzej Patyra. Z cza­sem skupili oni wokół siebie grono kilkunastu współpracowników, wśród nich: Grzegorz Biolik, Anna Grażyna Kister, Grzegorz Kozicki, Janusz Mazurek, Tomasz Pietkiewicz, Tadeusz Skiba i Adam Stec. Główną formą aktywności było wydawanie od marca 1983r. własnego pisma, wcześniej powielano wrocławską "Solidarność Walczącą". W ramach "Biblioteczki SW Lublin" wydano także m.in. broszurę J.F.Revela Czy demokracje zdołają przetrwać, fragmenty Watykanu w cieniu czerwonej gwiazdy J.Mac­kiewicza oraz W.Bartoszewskiego Polskie państwo podziemne 1939-1945. Świadczono także usługi drukarskie dla struktur związko­wych, środowisk chłopskich i młodzieżowych ("Czarno na białym. Pismo Ruchu Młodzieży Niezależnej Świt"). Bliską współpracę nawiąza­no z lubelską grupą Liberalno-Demokratycznej Partii Niepodległość. Działalności Oddzia­łu nie sparaliżowały kilkumiesięczne areszty Patyry (od grudnia 1983r.) i Duszkiewicza (od kwietnia 1984r.). Dzięki podtrzymywa­niu druku pisma, SB nie zdała sobie sprawy, że w jej ręku znaleźli się liderzy struktury. Kryzys nadszedł wraz z emigracją Duszkiewicza, a następnie Patyry. Aktywność lubelskiej grupy zamarła pod koniec 1987r.

Jelenia Góra

W 1983r. utworzono Radę Solidarności Walczącej Oddział Jelenia Góra, która skupiła miejscowych radykalnych działaczy podziem­nych struktur Związku. Działali w niej m.in. Roman Niegosz, Władysław Niegosz, Chrystoforosz Tułasz, Andrzej Walla, Tamara Bałwas-Łuczycka. Działalność jeleniogórskiej Rady osłabła po aresztowaniu jesienią 1983r. ostat­nich trzech spośród wymienionych wyżej osób. Organem Oddziału było pismo "Myśl". Wydano także co najmniej jeden numer miejscowej edy­cji "Solidarności Walczącej". W Piechowicach w latach 1984-85 ukazywało się "Niezależ­ne pismo Solidarności Walczącej", którego tytuł stanowił cytat ze znanej pieśni Jacka Kaczmar­skiego ("Mury") - "Zerwij kajdany, połam bat". Organem Oddziału była w tym czasie gazetka "Gencjana".

Poznań

Wiosną 1983r. kontakt z Wrocławiem na­wiązał radykalny działacz poznańskiego pod­ziemia, wsławiony dwukrotną ucieczką z miej­sca uwięzienia, Maciej Frankiewicz. Założył on Oddział Poznański SW i wraz z Szymonem Jabłońskim i Szymonem Łukasiewiczem sta­nowił jego ścisłe kierownictwo. Bezpośrednio zaangażowanych w działalność było ponad dwadzieścia osób, znacznie więcej uczestniczy­ło np. w kolportażu. Wydawano lokalną "Soli­darność Walczącą", a także ambitne periodyki "Czas" i "Czas Kultury". Ten pierwszy redagował najpierw Włodzimierz Filipek, a dwa ostatnie numery Ireneusz Adamski. Redaktorem na­czelnym "Czasu Kultury" był Rafał Grupiński. Oba pisma dysponowały szeroką autonomią. Od 1984r. nadawano także audycje radiowe. Zaprzysiężonymi członkami SW w Poznaniu byli m.in. (poza kierowniczą trójką) Dariusz Andrzejewski, Faustyn Andrzejewski, Łukasz Bednarz, Joanna Bentkowska, Robert Budzyń­ski, Roman Chmielowiec, Krzysztof Cnotalski, Ryszard Jabłoński, Magdalena Jędrzejczak, Gerard Kowalski, Marek Kuśnierz, Bartłomiej Tyli, Edward Pohl, Marek Sławiński, Anna Stachowiak, Violetta Styczyńska i Adam Szat­kowski. Przejściowy kryzys organizacji nastąpił w 1985 r., po aresztowaniu Frankiewicza i Łu­kasiewicza. Redagowanie poznańskiej "Solidar­ności Walczącej" podtrzymali wówczas W.Filipek i Jerzy Fiećko.

Konin

Jesienią 1983r. ukształtowała się grupa Solidarności Walczącej w Koninie. Jej inicjatorką była Ewa Bugno-Zaleska, dwukrotnie internowana i wielokrotnie zatrzymywana działaczka tamtejszej Solidarności (do stanu wojennego również ZSL). Głównym znakiem istnienia grupy było wydawanie pisma "Solidarność Walcząca - Konin", zawierającego zarówno przedruki z wrocławskiego organu SW i oświadczenia miejscowych struktur kon­spiracyjnych, jak i teksty własne, które pisali Ewa Bugno-Zaleska i jej mąż Wojciech Zale­ski; później redagowanie pisma przejął Lech Stefaniak. Pierwsze numery drukowali Teresa i Wiesław Wysoccy. Jak się wydaje, konińska grupa nie posiadała stałego kontaktu z Wro­cławiem. Ostatni numer pisma (10.) ukazał się w maju 1984r., kiedy to konińska komórka SW zaprzestała działalności na skutek areszto­wań. W kolejnych latach prowadzono w Koni­nie kolportaż poznańskich i wrocławskich wy­dawnictw SW jednak do odbudowy struktury organizacyjnej doszło dopiero w 1989r. Inicja­torem był Janusz Kukieła, w prace włączyli się także Ewa Bugno-Zaleska, Marek Tarczewski, Artur Olejnik, Andrzej Katafoni, W zebra­niu założycielskim, które odbyło się 11 lipca 1989r. uczestniczył Maciej Frankiewicz. Grupa konińska podlegała wówczas bezpośrednio Oddziałowi Poznańskiemu SW. SB szacowała, że może ona liczyć na około 10 sympatyków. Zajmowano się przede wszystkim kolportażem oraz malowaniem napisów na murach.

Rzeszów

W 1984r. powstał Oddział Rzeszowski Solidarności Walczącej. Głównymi działacza­mi byli Antoni Kopaczewski, Andrzej Kuchar­ski i Janusz Szkutnik. Łącznikiem Oddziału z Wrocławiem był Leszek Rybak. Niestety zostali otoczeni dużą grupą tajnych współpra­cowników, dzięki którym SB była w stanie kon­trolować znaczną część działań struktur SW na Podkarpaciu. Jednakże mimo tego (a może właśnie dzięki temu) udało się rozszerzyć dzia­łalność organizacji na szereg miejscowości poza Rzeszowem. Organem Oddziału była "Galicja".

Kraków

W 1984r. zaprzysiężona została grupa działaczy w Krakowie, skupionych wokół pisma "Solidarność zwycięży" od pewnego czasu utrzymujących kontakt z SW. Nie ujawniono jednak faktu istnienia krakowskiej struktury, która funkcjonowała nadal jako Porozumienie Prasowe Solidarność Zwycięży. W działalność małopolskiej SW zaangażowanych było kilka­naście osób, m.in. Marek Biesiada, Władysław Głowa, Piotr Hlebowicz, Zbigniew Nowak, Krzysztof Ochel, Marian Stachniuk, Ewa Tarnawska-Wiejacha, Piotr Warisch. Oddział dysponował m.in. doskonale zakonspirowaną drukarnią, mieszczącą się w bunkrze specjalnie wybudowanym na terenie gospodarstwa Hle­bowiczów w Zagórzanach. Od 1987r. pismo "Solidarność zwycięży" zaczęło odnotowywać fakt współpracy z SW. Powstanie Oddziału Krakowskiego Solidarności Walczącej podano do publicznej wiadomości w 1989r.

Kalisz

Kalisz znajdował się w orbicie wpływów Oddziału Poznańskiego SW. W lutym 1985r. ukształtowała się w tym mieście samodzielna grupa Solidarności Walczącej, która od następ­nego miesiąca zaczęła wydawać własne pismo "Solidarność Walcząca". Do września 1985r. ukazało się sześć numerów. W kaliskiej grupie działali m.in. Henryk Bartczak, Andrzej Furmaga, Mariusz Harendarz, Jacek Jakubowski, Jerzy Kozłowski, Krzysztof Nowicki, Małgo­rzata Piotrowska, Lucyna Prylińska,

W 1985r. powstał oddział SW w Pile, któ­ry jednak najprawdopodobniej był elementem prowokacyjnej kombinacji operacyjnej SB.

Warszawa

W Warszawie oddział SW powstał w 1987r., już wcześniej istniały jednak struktury organizacyjne. Tworzył je od 1985r. Adam Borowski, wcześniej działacz Międzyzakładowego Robotniczego Komitetu Solidarności, owiany legendą uwolnienia aresztowanego Jana Narożniaka. W działalność zaangażowani obok niego byli także Mirosława Łątkowska, Zbigniew Jusis, Tadeusz Markiewicz, Jacek Mejsak, Krzysztof Wolf. Głównym przejawem aktywności SW była działalność założonego przez Borowskiego wydawnictwa Prawy Margines, które między innymi w latach 1987-89 wydrukowało 30 numerów pisma SW "Horyzont", redagowanego przez Mejsaka. W 1988r. ukazał się jeden numer warszawskiej "Solidarności Walczącej", pismo na krótko wznowiono w 1990r. Wydawała je wówczas autonomiczna grupa, wywodząca się w dużej mierze z Międzyszkolnego Komitetu Oporu, powstała w 1986r. Wcześniej organem grupy była "Alternatywa" (pierwotna nazwa "Wolny Strzelec"). Obok niego wydawano w formie ulotkowej "Warszawski Biuletyn Uliczny" i "WIS", drukowano też z dostarczonych matryc wrocławską"Solidarność Walczącą" i"Wiadomości Bieżące". W skład tej radykalnej grupy wchodzili m.in. Adam Cymborski, Tomasz Szostek, Paweł Kołkiewicz, Andrzej Rączka, Bolesław Guzowski, Jacek Guzowski. Ten ostatni został współtwórcą i szefem Grup Wykonawczych SW, złożonych z osób niekiedy bardzo młodych. Zajmowały się one akcjami ulicznymi - wywieszaniem transparentów, rozrzucaniem ulotek, ochroną demonstracji itp.

Toruń

Toruńska grupa SW powstała w 1986r, Stworzyły ją Marianna Błaszczak (obecnie Samlik) oraz Elżbieta Mossakowska. Pierwsza z nich została w czerwcu 1982r. skazana na 3,5 roku więzienia w procesie kolporterów ulotek przed manifestacjami pierwszo- i trzeciomajowy­mi. Mossakowska z kolei została aresztowa­na już pod koniec grudnia 1981r. i skazana na 1,5 roku, ponieważ w kierowanym przez siebie hotelu sporządziła i wywiesiła ulotkę skierowaną przeciwko stanowi wojennemu. Obie odbywały karę w więzieniu w Fordonie, gdzie poznały Ewę Kubasiewicz. Kontakt ten zaowocował z czasem nawiązaniem więzi or­ganizacyjnej. W działalności uczestniczyły także Krystyna Kuta oraz Elżbieta Michalak z Chełmna.

Podstawową formą aktywności Oddziału było wydawanie miejscowej edycji "Solidarności Walczącej". Druk w pierwszym okresie or­ganizowali m.in. Bernard Witkowski, Janusz Kóż i Piotr Niedlich, a następnie wydawnic­two "Kwadrat", największa toruńska oficyna podziemna. W redagowaniu pisma uczestniczyli m.in. Krzysztof Zaleski, Wojciech Polak i Krystyna Kuta. Ukazywało się ono do 1988 r. Zanik aktywności SW w Toruniu związany był zapewne z emigracją Marianny Błaszczyk i Elżbiety Mossakowskiej. W 1989 r. Elżbieta Michalak podjęła próbę reaktywowania działalności Oddziału.

Szczecin

Również w początkach 1986r. rozpoczął działalność oddział Solidarności Walczącej w Szczecinie. Skupiał on grupę osób wydających wcześniej pismo "Jedność", na czele z Krzysztofem Korczakiem i Stanisławem Ja­nuszem. Utrzymywali oni sporadyczne kontak­ty z SW już od 1984r., na powołanie oddziału zdecydowali się po oddaniu pisma grupie Mariana Jurczyka. Równocześnie ze stworzeniem struktury rozpoczęli wydawanie nowego pisma SW - "Gryf". Od 1988r. nadawano także audycje radiowe. Obok wcześniej wymienionych w działalność angażowali się m.in. Leszek Do­brzyński, Dariusz Kłos, Henryk Strzelczyk, W 1989r. kilkuosobowa grupa SW pojawiła się w Stargardzie.

Łódź

W Łodzi niewielki oddział SW zorganizowali Włodzimierz Strzemiński i Włodzimierz Domagalski. Od listopada 1988r. rozpoczęto wydawanie dwutygodnika "Wolność".

Kielce

Grupa SW istniała w Kielcach, działali w niej m.in. Mirosław Gębski i Alicja Twarowska.

Pojedyncze osoby, a z czasem niewielka struktura istniały także na terenie Opola.

Obok struktur o charakterze regionalnym w drugiej połowie lat osiemdziesiątych powo­ływano także struktury zakładowe. Istniały one m.in. w Zakładach Cegielskiego w Pozna­niu, Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni, Stoczni Gdańskiej, wrocławskich zakładach Wrozamet i MPK, Jelczańskich Zakładach Samochodowych, kilku śląskich i wałbrzyskich kopalniach.

Gwałtowny rozwój struktur organizacyj­nych miał miejsce w 1989r. Powstały wówczas grupy Solidarności Walczącej w Białymsto­ku, Bielsku-Białej (oddział SW powstał tam w grudniu 1988r.), Siedlcach, Suwałkach, Tarnowie, Gorzowie Wielkopolskim.

Oddziały i grupy SW istniejące poza Wrocławiem dysponowały szeroką autonomią. Same mogły wybierać najskuteczniejsze ich zdaniem metody i formy działania. Kanały łączności z wrocławską centralą były stosunkowo luźne, dodatkowo obwarowane siecią śluz i zabezpie­czeń (do wielu spotkań Morawieckiego z dzia­łaczami spoza Wrocławia nie doszło ze wzglę­du na stwierdzoną aktywność SB). Silnym spoiwem całej organizacji była głęboka więź ideowa i wspólne przekonanie o konieczności prowadzenia bezkompromisowej walki z syste­mem komunistycznym. Sytuacja taka miała za­równo swoje zalety, jak i wady. Z jednej strony zwiększała skuteczność działania poszczegól­nych komórek, wyzwalała kreatywność i zaangażowanie. Z drugiej jednak strony utrudniała prowadzenie skoordynowanych akcji, narażała też organizację na infiltrację przez SB (powoły­wanie prowokacyjnych grup lub przejęcie kon­troli nad autonomiczną strukturą). To ostatnie zagrożenie było minimalizowane dzięki usilnej pracy kontrwywiadowczej i ścisłemu przestrze­ganiu zasad konspiracji.

Grzegorz Waligóra, Łukasz Kamiński

Źródło : opracowanie pochodzi z portalu SW z działu 'Wolni i Solidarni' - Historia, zobacz tutaj....

 

Zobacz również :

1) ''Solidarność Walcząca'' - Wikipedia

2) Bogate opracowanie poświęcone historii SW znajdziesz w pracy magisterskiej Mateusza Morawieckiego 'Geneza i pierwsze lata ''Solidarności Walczącej'' na stronie poświęconej organizacji SW - dział : 'Historia' .

3) Portal organizacji ''Solidarność Walcząca''